Elektrownia Wodna Rutki

Elektrownia wodna w Rutkach, uruchomiona w październiku 1910 roku, jest najwyżej położoną elektrownią na rzece Raduni i jednocześnie drugą tego typu instalacją w regionie. Wybudowana z inicjatywy powiatu kartuskiego, miała początkowo zasilać lokalne obszary, a w latach 20. XX wieku została podłączona do linii 60 kV Gródek–Wybrzeże, umożliwiając dostarczanie energii do rozwijającej się Gdyni, wspierając w ten sposób budowę portu i miasta. Elektrownia w Rutkach, od początku zaprojektowana jako przepływowo-zbiornikowa, wyposażona jest w dwa hydrozespoły z poziomo zamontowanymi turbinami Francisa (o podwójnych wirnikach), sprzężonymi z generatorami synchronicznymi o mocy 280 kVA każdy. Turbiny pracują pod spadem wynoszącym 11,97 metra, z przepływem całkowitym na poziomie 6 m³/s i powierzchnią zlewni wynoszącą 310 km². Pierwotne elementy techniczne instalacji są zachowane i funkcjonują do dziś, dzięki czemu elektrownia zachowała wiele ze swojej oryginalnej infrastruktury, nawet pomimo przeprowadzonych modernizacji, które dotyczyły głównie części rozdzielczo-nastawczej. W 1927 roku, w odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na energię, zainstalowano sześciocylindrowy silnik diesla o mocy 500 KM i unikalnym generatorze synchronicznym z wirującym stojanem. Choć zespół ten został wycofany w latach 50., generator przeniesiono do elektrowni Struga, gdzie funkcjonował aż do 2014 roku. Elektrownia przetrwała II wojnę światową bez większych zniszczeń, a po wojnie wznowiła produkcję prądu już w 1945 roku. W 2011 roku rozpoczęto modernizację części wytwórczej z zachowaniem historycznego wyglądu hydrozespołów, a w 2015 roku zakończono rekonstrukcję historycznego zespołu prądotwórczego z oryginalnym silnikiem diesla i generatorem. Obecnie kontynuowane są prace nad stałą ekspozycją zabytkowej aparatury sterowniczej i przyrządów kontrolno-pomiarowych, z pierwotnymi marmurowymi płytami, na których są zamontowane. Część ekspozycji jest już dostępna do zwiedzania, pozwalając odwiedzającym na zapoznanie się z bogatą historią tej wyjątkowej elektrowni.