Cmentarzysko Kurhanowe Uniradze – Ślad Pradawnych Kultur

Cmentarzysko kurhanowe w Uniradzach, położone na Kaszubach w gminie Stężyca, to największe tego typu stanowisko archeologiczne w Polsce i jedno z największych w Europie. Obejmuje teren około 6 km² na wschodnim brzegu jeziora Raduńskiego, gdzie znajduje się około 3000 kurhanów z różnych epok. Najstarsze z tych kurhanów datuje się na epokę brązu (około 1100-1000 p.n.e.), a najmłodsze na okres wczesnego średniowiecza. Kurhany w Uniradzach są różnorodne – archeolodzy wyróżniają cztery główne typy: od małych, okrągłych kopców o średnicy do 3 metrów, po monumentalne, ponad 15-metrowe kopce o wysokości 2-3 metrów. W ich wnętrzu odkryto kamienne urny z prochami zmarłych, które w kulturze pomorskiej umieszczano po spaleniu ciała wraz z ozdobami i ceramiką. Niekiedy, jak w przypadku znalezionego warkocza młodej dziewczyny ozdobionego bursztynem, kurhany skrywają osobliwe artefakty. Cmentarzysko ma duże znaczenie religijne i kulturowe – przez ponad 2000 lat było miejscem pochówku różnych społeczności. Znajdujące się w pobliżu najwyższe wzniesienie Kaszub, Wieżyca, mogło mieć symboliczne znaczenie, a cała okolica mogła być centrum obrzędowym. W Uniradzach można także spotkać tzw. urny twarzowe – zdobione popielnice z wizerunkami zmarłych, będące świadectwem religijnych praktyk kultury pomorskiej, które rozciągały się od Pomorza aż po Śląsk i Lubelszczyznę.